زرین کوب چه طور از انتشارات امیرکبیر دفاع کرد؟
نیو وبلاگ: ۲۴ شهریور، سالروز درگذشت عبدالحسین زرین کوب، تاریخ نگار، پژوهشگر و نویسنده برجسته ایرانی است؛ به همین مناسبت، یادداشت منتشرنشده عبدالرحیم جعفری، بنیانگذار انتشارات امیرکبیر، روایتی شخصی از سال ها دوستی و همکاری با این چهره ماندگار فرهنگ ایران ارایه می دهد؛ از انتشار اولین چاپ «دو قرن سکوت» و دیگر آثار او تا روزهایی که بعد از مصادره امیرکبیر، انتشار شماری از کتاب های زرین کوب متوقف گردید و وی در مراسم نکوداشت خود در سال ۱۳۷۶ به صراحت به این وضعیت اعتراض کرد.
به گزارش نیو وبلاگ به نقل از خبر آنلاین، عبدالحسین زرین کوب سال ها با انتشارات امیرکبیر همکاری داشت و شماری از آثار شناخته شده وی در این مؤسسه منتشر گردید. عبدالرحیم جعفری، بنیانگذار و مدیر پیشین انتشارات امیرکبیر، در یادداشتی منتشرنشده، خاطرات خود از این همکاری و خصوصیت های شخصیتی و علمی زرین کوب را روایت کرده است؛ روایتی که در قسمتهایی به سرنوشت آثار او بعد از مصادره انتشارات امیرکبیر هم می پردازد.
در ادامه، متن کامل این یادداشت را که در اختیار خبرآنلاین قرار گرفته می خوانیم:
هنگامی که به سالیان دور بازمی گردم؛ به اولین روزهایی که کار نشر را بطور مستقل در بالاخانه ای محقر آغاز کردم و مؤسسه انتشارات امیرکبیر بنا نهاده شد، خاطرات رجال بزرگ و خدمتگزاران حقیقی فرهنگ این مرزوبوم در نظرم زنده می شود. در همان ایامِ اولین بود که با بزرگانی چون روان شاد مرتضی کیوان و فضل الله صبحی مهتدی آشنا شدم و سرآغاز ارادت و همراهی من با یکی از برجسته ترین و بی بدیل ترین چهره های علمی و ادبی ایران زمین، استاد دکتر عبدالحسین زرین کوب، رقم خورد.
نخستین کتابی که از دکتر زرین کوب به زیور طبع آراستم، چاپ اول کتاب معروف «دو قرن سکوت» بود. در آن روزگار، کتاب در شمارگان هزار نسخه منتشر گردید و چند سال طول کشید تا همان یک هزار جلد به فروش برسد. بعد از آن، در چارچوب مجموعه کتاب هایی با عنوان «گنجینه گاهانه» که آثار مترجمان متعدد را منتشر می کردیم، دو اثر ترجمه ای باارزش از ایشان با عناوین «ادبیات فرانسه در قرون وسطی» و «ادبیات فرانسه در دوره رنسانس» را به چاپ رساندم. دکتر زرین کوب در آن سال ها (از حدود سال ۱۳۳۴) ضمن تدریس در دانشگاه، با «بنگاه ترجمه و نشر کتاب» هم همکاری داشتند و در کنار دکتر احسان یارشاطر از مشاوران زبده آن مجموعه بودند؛ همان روزهایی که ترجمه گران سنگ «فن شعر» (پوئتیکا) ارسطو را ارائه کردند که از کتاب های فوق العاده معتبر و معروف آن عصر شد.
عبدالحسین زرین کوب
پس از وقفه ای چندساله، همکاری مجدد و پربار من با دکتر زرین کوب از ابتدای سال ۱۳۵۴ آغاز گردید. در این دوره درخشان، مجموعه بی نظیری از شاهکارهای استاد در انتشارات امیرکبیر منتشر شد؛ آثاری ماندگار نظیر:
«از کوچه رندان» «فرار از مدرسه» «نه شرقی، نه غربی، انسانی» «ارزش میراث صوفیه» «بامداد اسلام» «کارنامه اسلام» «نقد ادبی» «تاریخ ایران پس از اسلام» «تاریخ در ترازو»
همچنین انتشارات امیرکبیر افتخار داشت که کتاب «جهان اسلام» اثر برتولد اشپولر را با ترجمه همسر والاگهر و محترم ایشان، بانو دکتر قمر آریان، منتشر سازد. تمامی این آثار با استقبال تعجب آور و بی نظیر دانشجویان و اهل ادب مواجه می شد و یکی بعد از دیگری به چاپ های مکرر و تجدید طبع های مختلف می رسید.
عبدالرحیم جعفری
دکتر زرین کوب همواره با افتخار و مباهات یاد می کرد که از شاگردان برجسته استاد بدیع الزمان فروزانفر بوده است. ایشان علاوه بر مقام والای علمی، دانشی عمیق و احاطه ای اعجاب انگیز بر تاریخ، عرفان و فلسفه — که حاصل ۵۰ سال عمر بابرکت و پژوهش مدام و سفرهای علمی به دانشگاه های بزرگ جهان همچون آمریکا بود — دارای صفات اخلاقی و فضائلی بود که نظیرش را کمتر دیده ام.
در رفتار و منش شخصی، استاد زرین کوب انسانی فوق العاده محجوب، سربه زیر، کم رو و بی نهایت بزرگوار بود. در مسایل مالی و حق التألیف هیچگاه سخت گیری نمی کرد و تعیین آنرا تماماً به خود ناشر واگذار می ساخت. اما در کار پژوهش و نگارش، وسواس و دقتی حیرت انگیز داشت. در روزگاری که چاپ فرم های کتاب فرایندی پیچیده داشت، ایشان نمونه های چاپی را نه یک مرتبه، بلکه برای دومین بار، سوم و چهارم با دقت اصلاح و غلط گیری می کرد و مطالب را تغییر می داد؛ تا آنجا که گاه میان ما درگیری های دوستانه ای بر سر تعجیل در کار پیش می آمد، اما این همه، ناشی از تعهد بی حد او به دقت علمی بود.
در میان آثار فراوان استاد، کتاب «پله پله تا ملاقات خدا» جایگاهی سرآمد دارد؛ اثری که گرچه توفیق چاپ آن در امیرکبیر نصیب من نشد و بعدها منتشر شد، اما همان گونه که در خاطراتم نوشته ام، عقیده دارم «دری از درهای بهشت را به روی خوانندگان خود می گشاید».
اما دریغا که روزگار همیشه بر وفق مراد فرهنگ دوستان نمی چرخد. بعد از حوادث سال ۱۳۵۷ و ماجرای تلخ تصرف الزامی و مصادره انتشارات امیرکبیر ـ که با وجود سال ها خدمت بی شائبه من به چاپ کتاب های درسی و همکاری با چهره هایی چون شهید دکتر باهنر و شهید دکتر بهشتی، تمام حاصل ۵۰ سال زحمت و جوانی ام را از دستم گرفتند ـ استاد زرین کوب هم گرفتار رنج و آزار شدیدی شد. مدیریت جدید مؤسسه امیرکبیر با بهانه های واهی و ادعاهای نادرست، از چاپ و انتشار کتاب های ایشان جلوگیری می کردند.
دکتر زرین کوب با وجود آن همه وقار و حیا، لطف و محبت خودرا هیچگاه از من دریغ نداشت. در هر محفل و مجلسی که حاضر می شد، از من و ستمی که بر انتشارات امیرکبیر رفته بود یاد می کرد و با شجاعت به توقیف کتاب هایش اعتراض می نمود. اوج این حق طلبی در سال ۱۳۷۶ در مراسم بزرگداشتی بود که انجمن آثار و مفاخر فرهنگی برای ایشان برگزار کرد. استاد پشت تریبون رفت و آشکارا فرمود برای وی در اینجا بزرگداشت می گیرید، اما کتاب های مرا چاپ نمی کنید!» ایشان با تلخی اشاره نمود که ۱۴ جلد از کتاب های پرحجم و بنیادی اش که روزگاری توسط جعفری در امیرکبیر چاپ می شد، حالا به اسارت درآمدن آن مؤسسه افتاده و منتشر نمی شود؛ آن هم در روزگاری که برنامه ای تلویزیونی به نام «هویت» به چهره های درخشان ادبی و مفاخر فرهنگی کشور تاخت تاز می کرد.
استاد عبدالحسین زرین کوب سر انجام در ۲۴ شهریورماه ۱۳۷۸ خورشیدی روی در نقاب خاک کشید و به جوار رحمت حق شتافت. از او بالاتر از ۵۰ جلد کتاب ماندگار و ۴۰۰ مقاله علمی به یادگار مانده است؛ نامی که هیچگاه از جریده ادبیات و تاریخ این مرزوبوم محو نخواهد شد.
امروز، من در کنج عزلت و خانه نشینی خود، وقتی به عکس استاد زرین کوب که بر رف کتابخانه ام جای گرفته نگاه می کنم، یاد خاطرات آن سالیان و افتخار همکاری با این دانشمند فرزانه را زنده می دارم. وجود پرمهر او به واقع «سمبل انسانیت، شرافت، و مظهر محبت و صفات عالی انسانی» بود. روانش شاد و یادش تا ابد گرامی باد
* این یادداشت و تصاویر در ارتباط با عبدالحسین زرین کوب، توسط محمد حسینی باغسنگانی در اختیار خبرگزاری خبرآنلاین قرار گرفته است.
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب