گزارش نیو وبلاگ؛
نوبل ۲۰۲۶ از کنترل مغز با نور تا رصد نوترینوها و مهندسی مولکول ها
به گزارش نیو وبلاگ، اعلام برندگان جوایز نوبل 2026 در سه رشته پزشکی، فیزیک و شیمی، تصویری از تحولات بنیادینی عرضه می کند که مرزهای شناخت علمی را در مقیاس های متفاوت جابه جا کرده اند.
به گزارش نیو وبلاگ به نقل از مهر؛ از امکان کنترل فعالیت سلول های عصبی با نور تا ردیابی ذرات گریزان کیهانی و مهندسی ساختار فضایی مولکول ها، وجه مشترک دستیافته های امسال، توسعه ابزارهایی است که پدیده های قبل تر دشوار برای مشاهده و دست کاری را به موضوع پژوهش تجربی مبدل کرده اند. بنا بر اعلام کمیته های نوبل، این دستاوردها به ترتیب افق های تازه ای در علوم اعصاب، اخترشناسی نوترینویی و شیمی مولکولی گشوده اند.
نوبل پزشکی؛ کنترل فعالیت مغز با نور
جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۲۰۲۶ به کارل دایسروت، پیتر هگمان و گئورگ ناگل برای پژوهش های پیشگامانه در گسترش فناوری «اپتوژنتیک» اعطا شد. این فناوری با استفاده از پروتئین های حساس به نور، امکان تحریک یا مهار فعالیت سلول های مشخص را فراهم می آورد و شیوه مطالعه مدارهای عصبی را دگرگون ساخته است.
دایسروت استاد دانشگاه استنفورد، هگمان استاد بیوفیزیک دانشگاه هومبولت برلین و ناگل استاد فیزیولوژی گیاهی دانشگاه وورتسبورگ است. پژوهش های این افراد از شناسایی سازوکارهای حساس به نور در جلبک ها شروع شد و به توسعه ابزارهایی انجامید که محققان با استفاده از آنها می توانند نقش گروههای معینی از نورون ها را در رفتار و عملکرد مغز بررسی نمایند.
اهمیت این پیشرفت در امکان شناسایی رابطه علّی میان فعالیت مدارهای عصبی و کارکردهایی مانند احساس درد، تشنگی، گرسنگی، توجه و رفتار اجتماعی نهفته است. پر سونینگسون، رئیس کمیته نوبل پزشکی، این فناوری را گشاینده فرصت هایی برای نقشه برداری از مغز دانسته که قبل تر تصور آنها دشوار بود. کاربردهای بالقوه اپتوژنتیک در شناخت اختلالات عصبی و توسعه شیوه های درمانی هم اهمیت طولانی مدت این موفقیت را افزایش داده است.
نوبل فیزیک؛ تبدیل یخ های قطب جنوب به رصدخانه کیهانی
فرانسیس هالزن، استاد فیزیک دانشگاه ویسکانسین مدیسون، جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۶ را برای نقش بنیادین خود در توسعه اخترشناسی نوترینویی دریافت کرد. موفقیت او بر استفاده از یخ های عمیق قطب جنوب برای آشکارسازی نوترینوهای پرانرژی استوار است. نوترینوها ذرات بنیادی فاقد بار الکتریکی هستند که به ندرت با ماده برهم کنش می کنند. همین خاصیت امکان پیمودن فواصل عظیم کیهانی را برای آنها فراهم می سازد و با این وجود آشکارسازی شان را به چالشی پیچیده تبدیل میکند.
هالزن با هدایت یک همکاری علمی بین المللی، در توسعه رصدخانه «IceCube» نقش محوری ایفا کرد. این تأسیسات با هزاران سنسور نوری تعبیه شده در یخ های شفاف جنوبگان، تابش ضعیف حاصل از برهم کنش های نادر نوترینوها را ثبت می کند. شفافیت استثنایی یخ های باستانی، امکان انتقال نور در مسافت های چندصد متری را فراهم آورده است.
آشکارسازی نوترینوهای پرانرژی با منشا فراکهکشانی، مسیر تازه ای برای مطالعه محیط های کیهانی پرانرژی، همچون نواحی پیرامون سیاه چاله های کلان جرم، گشوده است. مارک پیرس، رئیس کمیته نوبل فیزیک، موفقیت هالزن را زمینه ساز تشکیل نوع جدیدی از اخترشناسی توصیف می کند.
نوبل شیمی؛ حل معمای دیرینه تقارن مولکولی
جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۶ به آنری بی. کاگان و کنسو سوآی برای دستاوردهایشان در شناخت و کنترل کایرالیته مولکولی تعلق گرفت. پژوهش های این دو دانشمند به حل یکی از مسایل دیرینه شیمی، یعنی چگونگی پیدایش و تقویت برتری یک آرایش فضایی مولکولی بر تصویر آینه ای آن، کمک کرده است.
کایرالیته به خاصیت مولکول هایی اطلاق می شود که دو آرایش فضایی آنها مانند دست راست و چپ، تصویر آینه ای یکدیگر هستند اما قابلیت انطباق کامل ندارند. اهمیت این خاصیت در داروسازی آشکار می شود، چونکه دو صورت آینه ای یک ترکیب امکان دارد آثار زیستی متفاوتی داشته باشند.
کاگان در سال ۱۹۸۶ روشی برای افزایش گزینش پذیری واکنش های شیمیایی به سود یکی از آرایش های مولکولی توسعه داد. سوآی هم در سال ۲۰۰۳ با دستیافتن به واکنشی با گزینش پذیری خیلی بالا، امکان تقویت نامتقارنی مولکولی را نشان داد.
این دستاوردها در توسعه سنتز نامتقارن و تولید ترکیبات دارویی اهمیت اساسی دارند. هاینر لینکه، رئیس کمیته نوبل شیمی، پژوهش های این دو دانشمند را پاسخی به معمایی با عمر بالاتر از یک قرن درباره ی چگونگی ظهور هم کایرالیته توصیف کرده است.
از کشف علمی تا گسترش مرزهای فناوری
وجه مشترک سه جایزه علمی نوبل ۲۰۲۶، افزایش توانایی بشر در مشاهده، اندازه گیری و کنترل پدیده های پیچیده طبیعی است. اپتوژنتیک امکان مداخله هدفمند در مدارهای عصبی را فراهم نموده، آشکارسازی نوترینوها پنجره تازه ای به پدیده های پرانرژی کیهانی گشوده و پیشرفت های شیمی کایرال، کنترل دقیق تر ساختار مولکول ها را ممکن ساخته است.
برندگان امسال هر یک سهمی از جایزه ۱۲ میلیون کرون سوئدی رشته در ارتباط با خودرا دریافت خواهند کرد. مراسم اهدای جوایز در ماه دسامبر انجام می شود. اعلام برندگان رشته های ادبیات، صلح و علوم اقتصادی هم در ایام آینده برنامه ریزی شده است.
اهمیت علمی این انتخاب ها را می توان در پیوند میان پژوهش بنیادی و ظرفیتهای فناورانه آینده جست وجو کرد. هر سه موفقیت نشان می دهند که توسعه ابزارهای دقیق تر برای شناخت طبیعت، چه طور می تواند پرسش های تازه ای پیش روی علم قرار دهد و زمینه پیشرفت های بعدی در پزشکی، فیزیک و صنایع شیمیایی را فراهم سازد.
منبع: نیو وبلاگ
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب