ثروت پیامبر اکرم(ص) از تجارت و دارایی های شخصی تا بخشش در راه اسلام
به گزارش نیو وبلاگ، پیامبر اکرم صلی الله ضد وآله در طول زندگی خود از منابع مالی مختلفی مانند تجارت، اموال حضرت خدیجه(س)، هدایا، باغ ها و سهم شرعی غنائم برخوردار بودند؛ اما بر خلاف تصور رایج، زندگی ایشان با انباشت ثروت همراه نبود. گزارشهای تاریخی و روایی نشان داده است که پیامبر بخش زیادی از دارایی های در اختیار خودرا در راه اسلام، دفاع از مسلمانان و کمک به نیازمندان هزینه می کردند؛ تا جایی که بنا بر داستانی از امام باقر(ع)، هنگام وفات هیچ دینار و درهمی از خود به ارث نگذاشتند.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، پیامبر اکرم صلی الله مقابل وآله در طول زندگی خود از طریق های مختلفی کسب درآمد می کردند و اموال و دارایی هایی در اختیار داشتند؛ بااین حال، سیره ایشان بر ساده زیستی، انفاق و صرف دارایی ها در راه خدا و کمک به نیازمندان استوار بود. گزارشات تاریخی نشان داده است که وضعیت مالی پیامبر در دوره های مختلف زندگی، از دوران قبل از بعثت تا سالیان حضور در مدینه، یکسان نبوده است؛ گاهی اموال قابل توجهی در اختیار داشتند و گاهی برای تامین نیازهای خانواده حتی ناچار می شدند زره خودرا به گرو بگذارند.
برای شناخت وضعیت مالی و دارایی های شخصی پیامبر اکرم(ص)، باید منابع درآمد و اموالی را که در اختیار ایشان قرار داشت، به شکل جداگانه بررسی کرد.
منابع درآمد و دارایی های پیامبر اکرم(ص)
بر اساس گزارشات تاریخی، دارایی های پیامبر از طریق های مختلفی تامین می شد که مهم ترین آنها عبارت اند از:
۱. درآمد حاصل از تجارت با کاروان حضرت خدیجه(س)
پیامبر اکرم(ص) قبل از ازدواج با حضرت خدیجه(س)، مدتی در کاروان های تجاری ایشان فعالیت می کردند و مسئولیت هدایت و مدیریت امور تجاری را بر عهده داشتند. در منابع تاریخی آمده است که پیامبر در چند نوبت کاروان تجاری حضرت خدیجه را به منطقه شام بردند و در مقابل فعالیت و سود حاصل از تجارت، چند شتر و بچه شتر دریافت نمودند.(۱)
۲. اموال و سرمایه حضرت خدیجه(س)
پس از ازدواج پیامبر اکرم(ص) و حضرت خدیجه(س)، ایشان اموال خودرا در اختیار پیامبر قرار دادند تا مطابق صلاح دید خود مصرف کنند. این دارایی ها در سالیان دشوار آغاز اسلام، خصوصاً دوران محاصره اقتصادی مسلمانان در شعب ابی طالب، اهمیت بالای ی در دفاع از پیامبر و مسلمانان داشت.
در حکایتی از پیامبر اکرم(ص) نقل شده است:
«هیچ مالی هیچ گاه مانند مال خدیجه به من سود نرساند.»(۲ و ۳)
۳. شتران و دارایی های دامداری
یکی دیگر از دارایی های پیامبر اکرم(ص)، شترانی بودند که برای نگهداری و چرای آنها اشخاصی را به کار گرفته بودند. گزارش هایی درباره ی این شتران در منابع تاریخی و روایی، همچون کتاب های «المغازی» واقدی و «الکافی» کلینی، نقل شده است.(۴)
۴. باغ ها و هدایای مخیریق یهودی
بخشی از دارایی های پیامبر از راه هدایایی تامین شده بود که افراد مختلف به ایشان تقدیم می کردند. همچون این هدایا، هفت باغ متعلق به مخیریق، یکی از یهودیان مدینه بود.
مخیریق بعد از اسلام آوردن و قبل از حضور در جنگ احد، اموال خودرا به پیامبر واگذار کرد. این باغ ها با عنوان «عوالی» شناخته می شدند.(۵)
۵. سهم پیامبر از غنائم جنگی
یکی دیگر از منابع مالی پیامبر اکرم(ص)، سهم شرعی ایشان از غنائم جنگی بود. بخشی از خمس غنائم در اختیار پیامبر قرار می گرفت و ایشان مطابق احکام اسلامی، بخشی از آنرا برای بنی هاشم و بخشی را برای تامین نیازهای خانواده و مصالح جامعه اسلامی مصرف می کردند.
از مهم ترین نمونه های این دارایی ها، اموال و زمین هایی بود که بعد از فتح خیبر به دست مسلمانان افتاد. در جریان این فتح، جواهراتی نیز که کنانه بن ابی الحقیق مخفی کرده بود، کشف شد و در اختیار پیامبر قرار گرفت. حضرت بعد از جدا کردن سهم مقرر، باقی غنائم را میان مسلمانان تقسیم کردند.(۶)
۶. زمین فدک و اموال حاصل از فیء
فدک همچون اموالی بود که بدون جنگ و درگیری در اختیار مسلمانان قرار گرفت. بر مبنای احکام قرآنی مربوط به فیء، اختیار این اموال در اختیار پیامبر قرار داشت.
در منابع تاریخی و تفسیری، فدک همچون دارایی هایی معرفی شده است که پیامبر اکرم(ص) درباره ی آن اختیار تصرف داشتند. زمین ها و اموال بنی نضیر نیز از دیگر نمونه های این نوع دارایی ها بودند.(۷ و ۸)
سرنوشت دارایی های پیامبر در زمان وفات
با وجود این که پیامبر اکرم(ص) در دوره هایی از زندگی خود اموال و دارایی های مختلفی در اختیار داشتند، گزارشات تاریخی و روایی نشان داده است که بخش بزرگی از این اموال در راه کمک به نیازمندان، دفاع از مسلمانان و مصالح جامعه اسلامی هزینه می شد.
در حکایتی از امام باقر مقابل السلام درباره ی وضعیت مالی پیامبر هنگام وفات آمده است:
«رسول خدا صلی الله مقابل وآله نه دیناری به ارث گذاشت و نه درهمی و نه بنده ای و نه کنیزی و نه گوسفندی و نه شتری؛ زمانی که درگذشت، زره وی در گرو یکی از یهودیان مدینه بود که در مقابل قرض کردن بیست صاع جو برای هزینه زندگی خانواده اش، آنرا نزد وی به گرو گذاشته بود.»(۹)
این روایت تصویری از ساده زیستی پیامبر و نحوه ی استفاده ایشان از دارایی های خود عرضه می دهد؛ به شکلی که با وجود دسترسی به منابع مالی مختلف، زندگی شخصی ایشان با انباشت ثروت همراه نبود.
جمع بندی؛ ثروت پیامبر در خدمت اسلام و نیازمندان
بررسی گزارشات تاریخی نشان داده است که پیامبر اکرم صلی الله مقابل وآله در طول زندگی خود از منابع مختلفی مانند تجارت، اموال حضرت خدیجه(س)، دامداری، هدایا، خمس غنائم و اموال حاصل از فیء برخوردار بودند.
بااین حال، نمی توان تمام اموالی را که در اختیار پیامبر قرار داشت، ثروت شخصی به مفهوم امروزی دانست؛ برای اینکه بخشی از این دارایی ها کارکرد شرعی و اجتماعی داشت و برای اداره امور جامعه اسلامی و دفاع از نیازمندان مصرف می شد.
در نتیجه، رقم دقیق و قابل اعتمادی از مجموع ثروت پیامبر در طول زندگی در منابع تاریخی در دست نیست؛ اما گزارشات روایی درباره ی زمان وفات ایشان بر این نکته تاکید دارند که پیامبر ثروت نقدی قابل توجهی به ارث نگذاشتند و بخش عمده دارایی های در اختیار خودرا در راه اهداف اسلامی و کمک به دیگران هزینه کردند.
منابع و مآخذ
۱. ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، ج ۱، ص ۱۰۴؛ ابن شهرآشوب، المناقب، ج ۱، ص ۴۱.
۲. طبرسی، فضل بن حسن، اعلام الوری باعلام الهدی، ج ۱، ص ۱۲۶.
۳. طوسی، محمد بن حسن، امالی، ص ۴۶۸.
۴. واقدی، محمد بن عمر، المغازی، ج ۲، ص ۵۳۹؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۸، ص ۱۳۰.
۵. مدخل «مخیریق»، ویکی شیعه.
۶. واقدی، محمد بن عمر، المغازی، ج ۲، ص ۶۷۰ تا ۶۸۰.
۷. مقریزی، احمد بن علی، امتاع الاسماع، ج ۱، ص ۳۲۵.
۸. فخر رازی، مفاتیح الغیب، ج ۲۹، ص ۵۰۶؛ علامه طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۱۹، ص ۲۰۳.
۹. حمیری، عبدا... بن جعفر، قرب الاسناد، ص ۹۱، حدیث ۳۰۴.
مرکز ملی پاسخگوئی به سوالات دینی
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب